In deze tiendelige reeks ‘Method Matters’ bespreekt Janse Heijn verschillende tactieken om het geheim van een truc (de methode) beter te verbergen. Janse Heijn is professioneel goochelaar en voorzitter van de Magische Kring Centraal Nederland.

Method Matters: Deel 9 – The Berglas Method

Fred Kaps zei altijd: ‘Eerst het effect, dan de methode.’ Nu zijn er een hoop goochelaars die zo’n uitspraak als volgt lezen: ‘Het maakt niet uit welke methode je gebruikt, als het effect maar goed is.’ Met andere woorden: ‘Of je rotte eieren gebruikt boeit niet, als de taart maar lekker is.’ Ik heb in deze reeks columns proberen te beargumenteren dat rotte eieren nooit tot een lekkere taart kunnen leiden. Volgens mij is dat ook niet wat Fred Kaps bedoelde met ‘eerst het effect, dan de methode.’ Maar wat bedoelde de beste man dan wel?

Ik denk het volgende: veel goochelaars gaan bij het kiezen van goede trucs voor hun act omgekeerd te werk. Soms vinden we een methode zo leuk dat we vergeten dat het effect waar deze methode voor wordt gebruikt uiteindelijk datgene is waar we op worden afgerekend. Ik zie die neiging vaak bij ‘card technicians’ die ontzettend kunnen genieten van het zich eigen maken van allerlei geraffineerde kaartgrepen die uiteindelijk tot weinig spectaculaire trucs leiden.

Bij een congres zag ik een keer een Franse kaartgoochelaar aan het werk. Wat hij deed was technisch gezien allemaal heel erg knap, maar als ik achteraf zou moeten vertellen wat ik hem nou precies heb zien vertonen, dan zou ik het je niet kunnen zeggen. Er verdwenen kaarten, er verschenen kaarten, kaarten werden verplaatst. Alles in een onnavolgbaar tempo. Er was geen structuur, geen verhaal en geen climax.

Als je daarentegen het werk van de Britse mentalist Derren Brown bestudeert, dan zie je dat hij bij vrijwel al zijn acts heeft nagedacht over wat voor indruk zijn effecten (zouden moeten) hebben op zijn publiek. Bijna alles wat hij laat zien suggereert dat hij over bijzondere vaardigheden beschikt die leken zeker zouden willen hebben. ‘How to take down a casino’, ‘Derren brown vs nine chess players’, ‘Derren Brown plays Russian Roulette’ – de titels van zijn meest populaire items op YouTube zijn stuk voor stuk erg suggestief. Derren Brown laat zien dat een succesvolle goochelaar eerst nadenkt over het effect en dan pas over de methode.

David Berglas – bekend van o.a. het Berglas-effect en naar verluidt een mentor van Derren Brown – heeft een hoop slimme methodes voor trucs bedacht. In zijn biografie vertelt hij dat hij, als hij een nieuwe act wilde maken, altijd begon met het bedenken van een effect dat hij wilde laten zien. Zo bedacht hij dat hij een keer een piano wilde laten verdwijnen… terwijl er iemand op speelde. Daarna is hij pas gaan bedenken hoe je zoiets voor elkaar krijgt. De methode waar hij uiteindelijk mee kwam was zowel origineel als fascinerend: zo is er onder andere sprake van een inklapbare vleugel en een tweede piano achter de schermen die voor het geluid zorgt. Dat de vleugel gaat verdwijnen wordt uiteraard niet aangekondigd; deze staat zogenaamd enkel op het podium om de rest van de act van muziek te voorzien.

Op het moment supreme gebruikt Berglas een briljante afleidingsmanoeuvre: hij kondigt aan dat hij de enorme, kristallen kandelaars die boven de gasten hangen zal beheksen. En inderdaad: met een hoop geruis en gerinkel beginnen de kandelaars rustig heen en weer te bewegen. Dit moet voor de mensen die eronder zaten een nogal griezelige ervaring zijn geweest. Als een zwaar voorwerp boven je hoofd begint te rinkelen dan gaat al je aandacht uit naar de mogelijkheid dat dat voorwerp wel eens op je kop zou kunnen belanden.

Terwijl de kandelaren trillen, wordt op het podium de nep-vleugel snel in elkaar geklapt en weggereden. De andere piano (áchter de schermen) blijft het tafereel met de kandelaren van een spannende soundtrack voorzien. Dan kondigt Berglas (vanuit het midden van de zaal) aan dat hij nog iets stérkers zal laten zien. Hij klapt in zijn handen en de pianist, die op het podium in het luchtledige aan het spelen was, valt van zijn kruk. De muziek is gestopt. De piano is weg.

Uiteraard is deze methode omslachtig. Je hebt een team van mensen nodig, een balzaal met kristallen kroonluchters en als klap op de vuurpijl moet je ook nog een vleugel in drie stukken zagen. Ik twijfel dan ook of Berglas deze truc meer dan één keer ten tonele heeft gebracht. Daar staat tegenover dat er die avond een legendarische truc werd vertoond die de aanwezigen voor altijd bij zou blijven.

De meeste goochelaars zijn niet zo avontuurlijk; die kijken eerst welke methodes hen aanstaan. Het mag immers niet té lastig, té onpraktisch of té kostbaar zijn. In plaats van als een kunstenaar te denken (‘Wat heeft de wereld nog nooit gezien?’) denken ze als econoom (‘Hoe bereik ik met zo min mogelijk middelen het meeste resultaat?’). De gevolgen hiervan zijn dat er een hoop sterke effecten in de la belanden én dat een hoop goochelaars uiteindelijk dezelfde routines laten zien.

Gelukkig zijn er ook vandaag de dag zat uitzonderingen: neem bijvoorbeeld Louis de Matos die in zijn theatershow als vast nummer de auto van een toeschouwer (!) liet verdwijnen. Op de dvd’s van de Essential Magic Conference vertelt hij hoe hij dit aanpakt. Verrassing: er komt een hoop bij kijken. Ook Derren Brown is bepaald niet lui – alleen al voor ‘The Oracle Act’, waarin hij over allerlei toeschouwers van alles weet te onthullen, gaat dagelijks een hoop werk zitten.

‘Effect eerst, dan de methode’ betekent wat mij betreft dus niet dat methode er niet toe doet. Het betekent dat we eerst moeten bedenken welke magische kunsten we willen laten zien en dan de beste methode moeten zoeken om die illusie te realiseren – ook al kost die methode een hoop werk.

Voor meer informatie over Janse’s werk als artiest kun je kijken op
www.bedrijfsgoochelaar.nl (zakelijk)
www.familiegoochelaar.nl (particulier)

Bronnen:
Ken Brooke: The Fred Kaps Lecture – Lecture notes 1973. Tweedehands verkrijgbaar
David Britland: The Mind and Magic of David Berglas, Hahne 2002. Tweedehands verkrijgbaar
Louis de Matos: Essential Magic Conference 2011 dvd-set verkrijgbaar via: Essential Magic Collection Estudio 33